Ngày 34: Margin Trading, Short Selling & Quyền Cổ Đông

Bài học

Mục tiêu học tập

• Hiểu Margin Trading (giao dịch ký quỹ) là gì và cơ chế hoạt động
• Nắm rõ rủi ro của Leverage (đòn bẩy) và kịch bản Margin Call
• Hiểu Short Selling (bán khống) — cách kiếm tiền khi thị trường giảm
• Biết quyền lợi của cổ đông: Dividend, Voting Rights, Stock Split
• Áp dụng quy tắc an toàn khi sử dụng margin

Nội dung bài giảng

1. Margin Trading (Giao Dịch Ký Quỹ) Là Gì?

Hãy tưởng tượng bạn muốn mua một căn nhà trị giá 1 tỷ đồng, nhưng bạn chỉ có 300 triệu. Bạn vay ngân hàng 700 triệu để mua. Đây chính xác là cách Margin Trading hoạt động trong chứng khoán.

Margin Trading là hình thức giao dịch mà bạn vay tiền từ công ty chứng khoán (broker) để mua cổ phiếu với số lượng lớn hơn số tiền bạn thực sự có.

Cơ chế hoạt động:

Giả sử bạn có 100 triệu VND và muốn mua cổ phiếu VCB:

Ở Việt Nam, tỷ lệ margin thông thường là 1:1 hoặc 1:2 (tức là vay tối đa bằng vốn bạn có). Tại các sàn quốc tế và Forex, leverage có thể lên đến 1:100 hoặc 1:500.

Chi phí của margin:

• Lãi suất vay margin: Thường 10-14%/năm tại Việt Nam
• Ví dụ: Vay 100 triệu trong 30 ngày = 100 triệu × 12%/365 × 30 ≈ 985,000 VND tiền lãi

2. Leverage (Đòn Bẩy) — Con Dao Hai Lưỡi

Leverage khuếch đại cả lợi nhuận lẫn thua lỗ. Đây là lý do nó được gọi là "con dao hai lưỡi."

Ví dụ thực tế:

Bạn mua cổ phiếu FPT tại 100,000 VND/cổ phiếu.

Trường hợp 1 — Cổ phiếu tăng 20% (lên 120,000 VND):

→ Margin giúp bạn gấp đôi lợi nhuận!

Trường hợp 2 — Cổ phiếu giảm 20% (xuống 80,000 VND):

→ Margin cũng gấp đôi thua lỗ! Bạn mất 40% vốn khi cổ phiếu chỉ giảm 20%.

3. Margin Call — Kịch Bản Ác Mộng

Margin Call xảy ra khi tài khoản của bạn mất giá đến mức công ty chứng khoán yêu cầu bạn nộp thêm tiền hoặc họ sẽ tự động bán cổ phiếu của bạn để thu hồi nợ.

Cách tính ngưỡng Margin Call:

Mỗi công ty chứng khoán có tỷ lệ duy trì margin (maintenance margin ratio) khác nhau, thường là 40-50%.

Ví dụ:

• Bạn có 100 triệu, vay thêm 100 triệu → mua 200 triệu cổ phiếu
• Ngưỡng duy trì: 40%
• Giá trị tài khoản tối thiểu = Nợ ÷ (1 - Tỷ lệ duy trì) = 100 triệu ÷ (1 - 0.4) = 166.7 triệu
• Tức là khi danh mục giảm từ 200 triệu xuống còn 166.7 triệu (giảm ~16.7%), bạn sẽ nhận Margin Call

Vòng xoáy chết chóc của Margin Call:

Thị trường giảm
      ↓
Tài khoản xuống dưới ngưỡng duy trì
      ↓
Margin Call — broker yêu cầu nộp thêm tiền
      ↓
Nếu không nộp → Broker tự động bán cổ phiếu
      ↓
Bán tháo làm giá giảm thêm
      ↓
Margin Call tiếp theo...

Bài học thực tế: Trong đợt giảm mạnh tháng 3/2020 (COVID crash) và tháng 4-5/2022 trên thị trường Việt Nam, hàng nghìn nhà đầu tư bị force sell (bán cưỡng chế) do margin, khiến họ không kịp phục hồi khi thị trường đảo chiều tăng trở lại.

4. Short Selling (Bán Khống) — Kiếm Tiền Khi Thị Trường Giảm

Short Selling là bán cổ phiếu mà bạn chưa sở hữu, bằng cách mượn cổ phiếu từ broker, bán ra, sau đó mua lại với giá thấp hơn để trả lại.

Cơ chế Short Selling:

Bước 1: Mượn 100 cổ phiếu HPG từ broker (giá 40,000/cp)
Bước 2: Bán ngay 100 cp → thu về 4,000,000 VND
Bước 3: Chờ giá giảm xuống 32,000/cp
Bước 4: Mua lại 100 cp → chi 3,200,000 VND
Bước 5: Trả lại 100 cp cho broker
Lợi nhuận: 4,000,000 - 3,200,000 = 800,000 VND (trừ phí)

Rủi ro đặc biệt của Short Selling:

Lợi nhuận tối đa = 100% (nếu cổ phiếu về 0) Thua lỗ = KHÔNG GIỚI HẠN (cổ phiếu có thể tăng mãi mãi)

Ví dụ kinh điển: Những nhà đầu tư short GameStop (GME) năm 2021 đã bị cộng đồng Reddit (WallStreetBets) "squeeze" — giá cổ phiếu tăng từ $20 lên$480 trong vài ngày. Những người bán khống thua lỗ hàng tỷ USD.

Lưu ý về thị trường Việt Nam: Bán khống chính thức (covered short selling) chưa phổ biến trên sàn Việt Nam. Các nhà đầu tư Việt thường dùng hợp đồng tương lai VN30 (HOSE derivatives) hoặc chứng quyền có bảo đảm (covered warrants) để kiếm tiền khi thị trường giảm.

5. Quyền Lợi Của Cổ Đông

Khi bạn mua cổ phiếu, bạn trở thành chủ sở hữu một phần doanh nghiệp và có các quyền lợi sau:

5.1 Dividend (Cổ Tức)

Dividend là phần lợi nhuận mà công ty chia sẻ với cổ đông.

Hai hình thức cổ tức:

• Cổ tức tiền mặt (Cash Dividend): Công ty trả tiền mặt vào tài khoản của bạn
• Cổ tức cổ phiếu (Stock Dividend): Công ty phát hành thêm cổ phiếu thưởng

Các ngày quan trọng cần biết:

Ngày công bố (Declaration Date): Công ty thông báo sẽ trả cổ tức
        ↓
Ngày chốt danh sách (Record Date): Ai sở hữu CP trước ngày này được nhận
        ↓
Ngày giao dịch không hưởng quyền (Ex-Dividend Date): 
Mua sau ngày này sẽ KHÔNG được nhận cổ tức kỳ này
        ↓
Ngày thanh toán (Payment Date): Tiền cổ tức được chuyển vào tài khoản

Ví dụ thực tế — VNM (Vinamilk):

• VNM thường trả cổ tức tiền mặt 2 lần/năm
• Tỷ lệ cổ tức khoảng 30-40% mệnh giá (3,000-4,000 VND/cổ phiếu)
• Với giá cổ phiếu ~65,000 VND → Dividend Yield (tỷ suất cổ tức) ≈ 5-6%/năm

Dividend Yield = (Cổ tức hàng năm ÷ Giá cổ phiếu hiện tại) × 100%

5.2 Voting Rights (Quyền Biểu Quyết)

• Mỗi cổ phiếu phổ thông = 1 phiếu bầu
• Tham gia Đại hội đồng cổ đông (ĐHĐCĐ) hàng năm
• Bỏ phiếu về: Bầu Hội đồng quản trị, phê duyệt chiến lược, sáp nhập M&A...

Với nhà đầu tư nhỏ lẻ, quyền biểu quyết ít quan trọng (bạn nắm 0.001% cổ phần thì phiếu bầu không ảnh hưởng nhiều). Nhưng với quỹ đầu tư lớn, đây là công cụ quyền lực.

5.3 Stock Split (Tách Cổ Phiếu)

Stock Split là khi công ty chia nhỏ cổ phiếu để giảm giá, tăng tính thanh khoản.

Ví dụ Split 2:1:

• Bạn có 100 cổ phiếu giá 200,000 VND/cp
• Sau split: bạn có 200 cổ phiếu giá 100,000 VND/cp
• Tổng giá trị không đổi: 20,000,000 VND

Ví dụ thực tế nổi tiếng:

• Apple đã split 7:1 (2014) và 4:1 (2020) để cổ phiếu dễ tiếp cận hơn
• Trên HOSE: nhiều công ty Việt thường trả cổ tức bằng cổ phiếu thay vì tách

5.4 Buyback (Mua Lại Cổ Phiếu)

Khi công ty dùng tiền mặt mua lại cổ phiếu của chính họ:

• Giảm số lượng cổ phiếu lưu hành
• EPS (lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu) tăng
• Thường làm giá cổ phiếu tăng
• Đây là cách Buffett ưa thích thay vì trả cổ tức tiền mặt

5.5 Rights Issue (Phát Hành Quyền Mua)

Công ty phát hành thêm cổ phiếu mới và cho cổ đông hiện tại quyền ưu tiên mua với giá ưu đãi. Bạn có thể:

1. Thực hiện quyền: Mua thêm cổ phiếu với giá ưu đãi
2. Bán quyền: Bán quyền mua cho người khác
3. Không làm gì: Cổ phần của bạn bị pha loãng (dilution)

6. Quy Tắc An Toàn Khi Dùng Margin

Dù margin là công cụ mạnh, hầu hết chuyên gia khuyên người mới KHÔNG sử dụng margin trong ít nhất 2-3 năm đầu. Nếu bạn vẫn muốn dùng:

6 quy tắc bất khả xâm phạm:

1. Chỉ dùng margin tối đa 30-50% vốn: Đừng bao giờ dùng hết hạn mức
2. Chỉ margin cổ phiếu tốt: Blue chip, thanh khoản cao, không phải cổ phiếu penny
3. Luôn đặt Stop-loss: Giới hạn thua lỗ tối đa 5-7% từ điểm mua
4. Không average down khi dùng margin: Thêm tiền vào vị thế thua lỗ = tự đào hố
5. Theo dõi tỷ lệ margin hàng ngày: Đừng để bị surprise bởi Margin Call
6. Không dùng margin trong thị trường biến động cao: VD: trước công bố lãi suất Fed, trước mùa BCTC...

Câu nói kinh điển của Warren Buffett: "Chỉ khi thủy triều rút mới biết ai đang bơi không mặc quần." — Những người dùng quá nhiều margin thường là người đầu tiên bị cuốn trôi khi thị trường sập.

Tóm Tắt Kiến Thức Chính (Key Takeaways)

1. Margin Trading cho phép bạn vay tiền để đầu tư nhiều hơn vốn có — nhưng khuếch đại cả lời lẫn lỗ theo cùng tỷ lệ
2. Margin Call là tín hiệu nguy hiểm — broker có thể bán tháo cổ phiếu của bạn nếu bạn không nộp thêm tiền kịp thời
3. Short Selling là đặt cược vào sự giảm giá — lợi nhuận tối đa 100%, nhưng thua lỗ không có giới hạn
4. Cổ đông có quyền nhận Dividend (cổ tức), Voting Rights (quyền biểu quyết), và hưởng lợi từ Stock Split, Buyback, Rights Issue
5. Người mới không nên dùng margin — hãy làm chủ đầu tư cơ bản trước khi sử dụng đòn bẩy

Thuật Ngữ Quan Trọng

Bài Học Tiếp Theo

Ngày 35: Value Investing — Đầu Tư Giá Trị Theo Phong Cách Buffett

Sau khi hiểu rõ cơ chế thị trường, chúng ta sẽ khám phá triết lý đầu tư nổi tiếng nhất thế giới: mua doanh nghiệp tuyệt vời với giá hợp lý và giữ dài hạn. Đây là chiến lược đã tạo ra người giàu nhất thế giới trong hơn 6 thập kỷ.

Tài liệu

Bảng Tóm Tắt / Cheat Sheet

So Sánh: Margin vs Không Margin

Công Thức Tính Margin

Tỷ lệ Margin hiện tại = (Giá trị danh mục - Nợ margin) / Giá trị danh mục × 100%

Ngưỡng Margin Call = Nợ margin / (1 - Tỷ lệ duy trì)

Lãi suất margin hàng ngày = Số tiền vay × Lãi suất năm / 365

Ví dụ tính ngưỡng Margin Call:

• Vốn: 200 triệu, Nợ: 100 triệu, Tỷ lệ duy trì: 40%
• Ngưỡng = 100 triệu / (1 - 0.4) = 166.7 triệu
• Nếu danh mục giảm từ 200M xuống 166.7M (giảm 16.7%) → Margin Call

Quy Trình Short Selling

[Mượn CP từ broker] → [Bán ra thị trường] → [Chờ giá giảm] → [Mua lại] → [Trả lại broker]
     ↓                        ↓                                    ↓
  Có nghĩa vụ         Thu tiền về tài khoản               Chi tiền ít hơn
  phải trả lại         (ký quỹ đảm bảo)                  = Lợi nhuận

Rủi ro đặc thù Short Selling:

• Lãi tối đa: 100% (cổ phiếu về 0)
• Lỗ: KHÔNG GIỚI HẠN (cổ phiếu tăng không có trần)
• Phí mượn CP (borrow fee): 1-5%/năm tùy loại
• Short Squeeze: Rủi ro bị ép mua lại ở giá cao

Timeline Cổ Tức (Dividend Timeline)

Declaration Date          Ex-Dividend Date    Record Date    Payment Date
(Ngày công bố)           (Không hưởng QT)    (Chốt DS)     (Thanh toán)
      |                         |                  |               |
      |←——————— T-2 ————————————|                  |               |
      |              Mua trước đây → ĐƯỢC nhận      |               |
      |              Mua từ đây → KHÔNG nhận        |               |

Lưu ý: Tại Việt Nam, giao dịch T+2 (2 ngày làm việc để quyết toán), nên phải mua trước Ex-Dividend Date ít nhất 2 ngày giao dịch để được nhận cổ tức.

Các Loại Corporate Actions & Tác Động

Tỷ Suất Cổ Tức Một Số Cổ Phiếu Việt Nam (Tham Khảo)

Số liệu mang tính tham khảo, thay đổi theo từng năm.

Tóm Tắt Quy Tắc An Toàn Margin

✅ NÊN làm:
- Chỉ dùng margin khi đã có ít nhất 2 năm kinh nghiệm
- Tối đa 30-50% hạn mức margin được cấp
- Chỉ margin cổ phiếu bluechip (VN30)
- Luôn có Stop-loss rõ ràng
- Theo dõi tỷ lệ margin mỗi ngày

❌ KHÔNG nên làm:
- Dùng full margin (hết hạn mức)
- Margin cổ phiếu penny/nhỏ
- Average down (bình giá) khi đang lỗ margin
- Margin trong giai đoạn thị trường bất ổn
- Vay thêm bên ngoài để bổ sung margin

Tài Liệu Đọc Thêm

Sách

• "The Big Short" — Michael Lewis: Câu chuyện về những người đặt cược vào sự sụp đổ thị trường BĐS Mỹ 2008 qua short selling
• "Margin of Safety" — Seth Klarman: Đầu tư thận trọng, tránh rủi ro
• "When Genius Failed" — Roger Lowenstein: Sự sụp đổ của quỹ LTCM vì dùng leverage quá cao

Website

• HOSE — hsx.vn: Danh sách cổ phiếu được margin tại Việt Nam
• Cafef.vn: Theo dõi lịch trả cổ tức, quyền mua cổ phiếu
• Vietstock.vn: Thông tin corporate actions

Video/Khóa học

• YouTube: "Short Selling Explained" — các kênh tài chính quốc tế
• Phim tài liệu: "Gamestop: Rise of the Players" (2022) — câu chuyện Short Squeeze GameStop

Ghi Chú Bổ Sung

Vì Sao Không Nên Dùng Margin Khi Mới Bắt Đầu?

Nghiên cứu từ các công ty chứng khoán cho thấy:

• 80% nhà đầu tư dùng margin lần đầu bị lỗ vượt kế hoạch
• Margin tạo ra áp lực tâm lý khiến bạn không thể giữ kỷ luật
• Chi phí lãi margin liên tục bào mòn lợi nhuận, kể cả khi thị trường đi ngang

Margin trên Thị Trường Phái Sinh Việt Nam

Nếu muốn dùng đòn bẩy để đầu cơ ngắn hạn, hợp đồng tương lai VN30 (VN30F) là lựa chọn được quản lý chặt chẽ hơn margin cổ phiếu thông thường:

• Leverage khoảng 1:10 đến 1:15
• Có thể Long (mua lên) hoặc Short (bán xuống)
• Phù hợp hơn cho các nhà đầu tư ngắn hạn chuyên nghiệp

Bài tập

Phần 1: Câu Hỏi Ôn Tập (Quiz)

1. Bạn có 50 triệu VND và vay thêm 50 triệu để mua cổ phiếu (margin 1:2). Cổ phiếu giảm 30%. Tỷ lệ thua lỗ thực tế trên vốn của bạn là bao nhiêu?

• A. 15%
• B. 30%
• C. 60%
• D. 90%

2. Margin Call xảy ra khi nào?

• A. Khi bạn muốn rút tiền khỏi tài khoản
• B. Khi giá trị tài khoản giảm xuống dưới ngưỡng duy trì margin
• C. Khi cổ phiếu tăng quá mạnh
• D. Khi bạn đặt lệnh mua quá lớn

3. Trong Short Selling, nhà đầu tư kiếm lời khi:

• A. Cổ phiếu tăng giá
• B. Cổ phiếu giữ nguyên giá
• C. Cổ phiếu giảm giá
• D. Công ty trả cổ tức

4. Ex-Dividend Date (ngày giao dịch không hưởng quyền) có ý nghĩa gì?

• A. Ngày công ty công bố sẽ trả cổ tức
• B. Ngày tiền cổ tức được chuyển vào tài khoản
• C. Ngày mà nếu mua từ đây trở đi sẽ không được nhận cổ tức kỳ này
• D. Ngày cuối cùng để đăng ký nhận cổ tức

5. Công ty X thực hiện Stock Split 3:1. Bạn đang nắm 100 cổ phiếu giá 150,000 VND/cp. Sau split, bạn sẽ có:

• A. 33 cổ phiếu, giá 450,000 VND/cp
• B. 300 cổ phiếu, giá 50,000 VND/cp
• C. 100 cổ phiếu, giá 50,000 VND/cp
• D. 300 cổ phiếu, giá 150,000 VND/cp

6. Rủi ro đặc biệt của Short Selling mà không tồn tại khi mua cổ phiếu thông thường là:

• A. Thua lỗ tối đa 100%
• B. Phải trả thuế thu nhập
• C. Thua lỗ không có giới hạn (theoretically unlimited)
• D. Không được nhận cổ tức

7. Buyback (mua lại cổ phiếu) thường có tác động gì đến EPS?

• A. EPS giảm vì công ty dùng hết tiền mặt
• B. EPS tăng vì số lượng cổ phiếu lưu hành giảm
• C. EPS không thay đổi
• D. EPS giảm vì lợi nhuận bị pha loãng

8. Dividend Yield của cổ phiếu A là bao nhiêu nếu: cổ tức năm nay = 2,000 VND/cp, giá hiện tại = 40,000 VND/cp?

• A. 2%
• B. 5%
• C. 8%
• D. 20%

Phần 2: Bài Tập Thực Hành

Bài Tập 1: Tính Toán Margin

Tình huống: Bạn có tài khoản 200 triệu VND tại công ty chứng khoán. Bạn sử dụng margin 1:1.5, tức là vay thêm 100 triệu để mua tổng cộng 300 triệu đồng cổ phiếu VCB tại giá 85,000 VND/cổ phiếu.

Tỷ lệ duy trì margin (maintenance margin) của công ty CK là 40%.

Yêu cầu:

1. Tính số cổ phiếu VCB bạn mua được
2. Tính ngưỡng Margin Call (giá trị danh mục tối thiểu)
3. Tính giá cổ phiếu VCB mà tại đó bạn bị Margin Call
4. Nếu VCB giảm về 65,000 VND/cp, tính lời/lỗ thực tế trên vốn của bạn (200 triệu), chưa tính lãi vay

Bài Tập 2: Phân Tích Cổ Tức

Tình huống: Cổ phiếu REE (Cơ điện lạnh) có các thông tin sau:

• Giá hiện tại: 60,000 VND/cp
• Cổ tức tiền mặt năm ngoái: 2,500 VND/cp (2 lần: 1,000 + 1,500)
• Ngày Ex-Dividend lần này: 15/03/2025
• Ngày thanh toán: 05/04/2025
• Bạn mua 500 cổ phiếu vào ngày 12/03/2025 (3 ngày trước Ex-Dividend)

Yêu cầu:

1. Bạn có được nhận cổ tức đợt này không? Giải thích tại sao.
2. Nếu cổ tức đợt này là 1,500 VND/cp, bạn nhận được bao nhiêu tiền?
3. Tính Dividend Yield dựa trên giá mua của bạn
4. Giả sử ngày mai (12/03/2025) bạn bán đi, bạn vẫn được nhận cổ tức không?

Bài Tập 3: Short Selling — Tính Lời/Lỗ

Tình huống: Bạn phân tích và nhận định cổ phiếu HVN (Vietnam Airlines) đang được định giá quá cao do thị trường lạc quan thái quá về du lịch hục phồng. Bạn quyết định bán khống:

• Mượn và bán 1,000 cổ phiếu HVN ở giá 28,000 VND/cp
• Phí mượn cổ phiếu: 3%/năm
• Thời gian nắm giữ vị thế short: 45 ngày
• Tình huống A: Giá giảm xuống 20,000 VND/cp — bạn mua lại và đóng vị thế
• Tình huống B: Giá tăng lên 38,000 VND/cp — bạn buộc phải mua lại để cắt lỗ

Yêu cầu:

1. Tính lợi nhuận/thua lỗ trong Tình huống A (đã trừ phí mượn CP)
2. Tính lỗ trong Tình huống B (đã trừ phí mượn CP)
3. Nếu bạn đặt Stop-loss ở 33,600 VND/cp (thua lỗ 20%), kết quả ra sao?

Phần 3: Case Study

Câu Chuyện GameStop (GME) 2021 — Bài Học Short Squeeze

Bối cảnh: Cuối năm 2020, chuỗi cửa hàng game GameStop (Mỹ) đang thua lỗ do thị trường game chuyển sang digital. Nhiều quỹ hedge fund lớn đặt cược vào sự sụp đổ của công ty bằng cách bán khống GME với tổng số lượng CP bán khống lên đến 140% số CP lưu hành (điều này có thể xảy ra do cùng một CP được mượn nhiều lần).

Diễn biến:

• Tháng 1/2021: Cộng đồng Reddit (r/WallStreetBets) phát hiện tình trạng bán khống quá mức
• Họ kêu gọi nhau mua và giữ GME (HODL) để đẩy giá lên
• Giá GME: $20 →$347 trong vài tuần
• Các quỹ hedge fund như Melvin Capital buộc phải mua lại cổ phiếu ở giá cao để đóng vị thế short
• Kết quả: Melvin Capital lỗ ~$6.8 tỷ USD chỉ trong tháng 1/2021

Câu hỏi thảo luận:

1. Tại sao tỷ lệ short interest >100% có thể xảy ra?
2. Cơ chế nào đã tạo ra vòng xoáy "Short Squeeze"?
3. Bài học rút ra cho nhà đầu tư bán khống là gì?
4. Nếu bạn đã short GME ở $20 với 1,000 cổ phiếu và không có Stop-loss, thua lỗ tối đa lý thuyết là bao nhiêu khi giá lên$480?

Đáp Án & Giải Thích

Quiz

1. C — 60%

   • Giải thích: Bạn mua 100 triệu CP. CP giảm 30% → giá trị còn 70 triệu. Trừ nợ 50 triệu → vốn còn 20 triệu. Lỗ 30 triệu / vốn 50 triệu = lỗ 60%.

2. B — Margin Call xảy ra khi giá trị tài khoản xuống dưới ngưỡng duy trì.

3. C — Short Selling kiếm lời khi giá giảm (bán cao, mua lại thấp hơn).

4. C — Ex-Dividend Date là ngày mà nếu mua từ ngày đó trở đi sẽ không được nhận cổ tức kỳ này.

5. B — 300 cổ phiếu, giá 50,000 VND/cp

   • Split 3:1: số CP ×3, giá ÷3. Tổng giá trị không đổi: 300 × 50,000 = 15,000,000 = 100 × 150,000.

6. C — Thua lỗ không có giới hạn vì giá CP có thể tăng lên bất kỳ mức nào.

7. B — Buyback giảm số CP lưu hành, cùng mức lợi nhuận ÷ ít CP hơn = EPS tăng.

8. B — 5%

   • Dividend Yield = 2,000 / 40,000 × 100% = 5%.

Bài Tập 1: Giải

1. Số CP mua được = 300,000,000 / 85,000 = 3,529 CP (làm tròn xuống)

2. Ngưỡng Margin Call:

   • Ngưỡng = Nợ / (1 - Tỷ lệ duy trì) = 100,000,000 / (1 - 0.4) = 166,666,667 VND (~166.7 triệu)

3. Giá VCB khi Margin Call:

   • Giá trị còn 166.7 triệu với 3,529 CP → Giá = 166,700,000 / 3,529 = ~47,239 VND/cp
   • Tức là VCB giảm từ 85,000 xuống ~47,200 (giảm ~44.5%) thì bị Margin Call

4. Lời/lỗ khi VCB = 65,000:

   • Giá trị CP = 3,529 × 65,000 = 229,385,000
   • Trừ nợ 100,000,000 → Vốn còn = 129,385,000
   • Lỗ = 200,000,000 - 129,385,000 = 70,615,000 VND (lỗ ~35.3%)
   • Không dùng margin thì chỉ lỗ 23.5% (65,000/85,000 - 1)

Bài Tập 2: Giải

1. Có được nhận cổ tức: Có. Vì mua ngày 12/03, Ex-Date là 15/03 → mua trước Ex-Date nên được nhận.

   • Lưu ý T+2: Để được vào Record Date thực tế cần mua trước Ex-Date 2 phiên, điều này đã thỏa mãn.

2. Tiền cổ tức = 500 × 1,500 = 750,000 VND

3. Dividend Yield = (1,500 / 60,000) × 100% = 2.5% cho đợt này

   • Nếu tính cả năm (2,500 VND): 2,500/60,000 = 4.17%/năm

4. Nếu bán ngày 13/03 (sau khi mua 12/03): Vẫn được nhận cổ tức vì tại ngày 12/03, bạn đã được ghi nhận là cổ đông vào Record Date (do T+2).

Bài Tập 3: Giải

Phí mượn CP = (28,000 × 1,000) × 3% / 365 × 45 = 28,000,000 × 0.003699 = ~103,575 VND

Tình huống A (giá xuống 20,000):

• Thu về ban đầu: 28,000 × 1,000 = 28,000,000
• Mua lại: 20,000 × 1,000 = 20,000,000
• Phí mượn: 103,575
• Lợi nhuận = 28,000,000 - 20,000,000 - 103,575 = 7,896,425 VND (~28.2%)

Tình huống B (giá lên 38,000):

• Thu về ban đầu: 28,000,000
• Mua lại: 38,000 × 1,000 = 38,000,000
• Phí mượn: 103,575
• Lỗ = 28,000,000 - 38,000,000 - 103,575 = -10,103,575 VND (~36.1%)

Stop-loss ở 33,600 VND (tăng 20%):

• Mua lại: 33,600 × 1,000 = 33,600,000
• Lỗ = 28,000,000 - 33,600,000 - 103,575 = -5,703,575 VND (~20.4%)
• Stop-loss giúp giới hạn lỗ thay vì lỗ 36% như Tình huống B

Case Study GME: Gợi Ý Trả Lời

1. Tỷ lệ short >100% xảy ra khi: A mượn CP của B bán cho C. C cho D mượn và D bán nữa. Cùng 1 CP được mượn-bán nhiều lần.

2. Short Squeeze: Giá tăng → người short phải mua lại để cắt lỗ → mua thêm làm giá tăng tiếp → người short khác buộc mua → vòng xoáy tăng.

3. Bài học: Không bao giờ short quá mức, luôn có Stop-loss, tránh những cổ phiếu đang bị cộng đồng chú ý.

4. Lỗ tối đa lý thuyết (nếu không Stop-loss): (480 - 20) × 1,000 = $460,000 — mất 23 lần số tiền ban đầu bỏ ra.