Ngày 12: Chính Sách Tài Khóa — Khi Chính Phủ Rút Ví

Bài học

Mục tiêu học tập

• Hiểu Fiscal Policy (chính sách tài khóa) là gì và khác với Monetary Policy như thế nào
• Phân biệt Expansionary (mở rộng) và Contractionary (thắt chặt) fiscal policy
• Hiểu tác động của Government Spending, Taxation, Budget Deficit/Surplus lên thị trường
• Phân tích tác động của Stimulus Packages (gói kích thích) đến từng loại tài sản
• Nắm được mối quan hệ tương tác giữa Fiscal Policy và Monetary Policy

Nội dung bài giảng

1. Fiscal Policy là gì? Ai kiểm soát?

Như đã học ở Ngày 11, Monetary Policy là công cụ của Ngân hàng Trung Ương (Fed, ECB, NHNN...). Còn hôm nay chúng ta nói về người anh em khác:

Fiscal Policy (Chính sách tài khóa) là tập hợp các quyết định của Chính phủ về:

• Chi tiêu ngân sách (Government Spending): Xây đường, trả lương công chức, trợ cấp thất nghiệp, quốc phòng...
• Thu thuế (Taxation): Thuế thu nhập cá nhân, thuế doanh nghiệp, thuế VAT...

Mục tiêu: Điều tiết tăng trưởng kinh tế, ổn định xã hội, phân phối lại thu nhập.

Ai quyết định?

• Tại Mỹ: Quốc hội (Congress) + Tổng thống ký thông qua
• Tại Việt Nam: Quốc Hội thông qua ngân sách, Chính phủ thực thi
• Tại EU: Mỗi nước tự quyết (khác với Monetary Policy dùng chung ECB)

Monetary Policy vs Fiscal Policy — điểm khác biệt chính:

2. Expansionary vs Contractionary Fiscal Policy

Expansionary Fiscal Policy (Chính sách tài khóa mở rộng)

Chính phủ "đạp ga" nền kinh tế khi kinh tế suy yếu:

• Tăng chi tiêu chính phủ (xây hạ tầng, tăng lương công chức, tăng trợ cấp)
• Giảm thuế (để người dân và doanh nghiệp có thêm tiền)

Kết quả: Tổng cầu tăng → Kinh tế phục hồi, thất nghiệp giảm → Nhưng dễ gây lạm phát và thâm hụt ngân sách.

Ví dụ thực tế:

• Mỹ 2020-2021: Gói kích thích COVID ~5 nghìn tỷ USD (CARES Act, American Rescue Plan)
• Việt Nam 2021-2022: Gói hỗ trợ kinh tế COVID ~347 nghìn tỷ VND
• Mỹ 1933: New Deal của Roosevelt chống Great Depression

Contractionary Fiscal Policy (Chính sách tài khóa thắt chặt)

Chính phủ "đạp phanh" khi kinh tế quá nóng hoặc nợ quá cao:

• Giảm chi tiêu chính phủ (cắt ngân sách, giảm biên chế)
• Tăng thuế (thu thêm từ dân và doanh nghiệp)

Kết quả: Tổng cầu giảm → Lạm phát hạ nhiệt, ngân sách cân đối → Nhưng kinh tế có thể chậm lại.

Ví dụ thực tế:

• Hy Lạp 2010-2015: "Austerity" (khắc khổ) bắt buộc sau khủng hoảng nợ EU — cắt giảm lương, lương hưu, tăng thuế VAT → GDP giảm 25%, thất nghiệp lên 27%
• Anh 2010-2019: Chính sách khắc khổ của chính phủ Cameron sau khủng hoảng 2008

3. Government Spending — Tiền Chính Phủ Đi Đâu?

Multiplier Effect (Hiệu ứng nhân)

Đây là khái niệm quan trọng nhất trong fiscal policy:

Khi chính phủ chi 1 đồng, nó không chỉ tạo ra 1 đồng giá trị kinh tế — mà có thể gấp nhiều lần.

Ví dụ đơn giản: Chính phủ chi 1,000 tỷ VND để xây cao tốc:

• Công ty xây dựng nhận 1,000 tỷ → trả lương công nhân 400 tỷ
• Công nhân mua hàng hóa → tiểu thương nhận 400 tỷ → mua nguyên liệu → v.v.
• Sau nhiều vòng, 1,000 tỷ ban đầu có thể tạo ra 1,500-2,000 tỷ GDP

Fiscal Multiplier = Thay đổi GDP / Thay đổi chi tiêu chính phủ

Multiplier cao khi: Nền kinh tế đang suy thoái, người dân có xu hướng chi tiêu cao Multiplier thấp khi: Nền kinh tế gần full employment, người dân tiết kiệm nhiều

Các loại Government Spending chính:

1. Infrastructure (Hạ tầng): Đường, cầu, cảng, điện → Tác động lâu dài, tăng năng suất 2. Defense (Quốc phòng): Mua vũ khí, trả lương quân đội 3. Social Programs (Phúc lợi xã hội): Bảo hiểm thất nghiệp, trợ cấp nghèo, y tế 4. Education (Giáo dục): Đầu tư vào con người — tác động dài hạn nhất 5. Transfers (Chuyển giao): Trực tiếp cho người dân (stimulus checks, tiền mặt)

Tác động với nhà đầu tư:

• Chi hạ tầng lớn → tốt cho cổ phiếu vật liệu xây dựng, thép, xi măng
• Chi quốc phòng → tốt cho cổ phiếu quốc phòng (Lockheed Martin, Boeing Defense)
• Chi y tế → tốt cho cổ phiếu y tế, dược phẩm

4. Taxation — Thuế Ảnh Hưởng Đến Đầu Tư Như Thế Nào?

Các Loại Thuế Quan Trọng Với Nhà Đầu Tư

1. Corporate Tax (Thuế Doanh Nghiệp)

• Mỹ: Giảm từ 35% → 21% năm 2017 (Trump Tax Cuts) → S&P 500 tăng mạnh vì EPS tăng
• Tăng thuế DN → lợi nhuận sau thuế giảm → P/E điều chỉnh lại → áp lực giảm giá cổ phiếu

2. Capital Gains Tax (Thuế Thu Nhập Từ Vốn)

• Mỹ: Lãi từ cổ phiếu nắm giữ >1 năm chịu 0-20% (ưu đãi)
• Lãi <1 năm chịu thuế thu nhập thông thường (lên đến 37%)
• Tại Việt Nam: Thuế chuyển nhượng CK = 0.1% trên giá bán (không phân biệt lãi/lỗ)

3. Wealth Tax (Thuế Tài Sản) — đang tranh luận ở Mỹ và EU

• Nếu thực hiện → ảnh hưởng đến người giàu, có thể buộc bán tài sản để nộp thuế

4. Tariffs (Thuế Nhập Khẩu) — công cụ chính sách thương mại

• Trade War Mỹ-Trung 2018-2019: Mỹ đánh thuế 25% lên hàng nghìn tỷ USD hàng Trung Quốc
• Tác động: Giá hàng hóa tăng, chuỗi cung ứng bị xáo trộn, cổ phiếu biến động mạnh

5. Budget Deficit, Surplus & National Debt

Budget Deficit (Thâm Hụt Ngân Sách)

Xảy ra khi chi tiêu chính phủ > thu từ thuế.

Deficit = Government Spending - Tax Revenue (khi Spending > Tax)

Cách tài trợ thâm hụt: Chính phủ phát hành Trái phiếu Chính phủ (Government Bonds/Treasury):

• Mỹ: Treasury Bills (T-Bills), Treasury Notes, Treasury Bonds
• Việt Nam: Trái phiếu Chính phủ (TPCP)

Ai mua? Ngân hàng, quỹ đầu tư, nhà đầu tư cá nhân, NHTW nước ngoài, và đôi khi chính Fed mua (trong QE).

Budget Surplus (Thặng Dư Ngân Sách)

Thu > Chi → Chính phủ có thể trả nợ hoặc tạo quỹ dự phòng.

Rất hiếm trong lịch sử hiện đại. Mỹ lần cuối có surplus: 1998-2001 (thời Clinton + bong bóng dot-com).

National Debt (Nợ Quốc Gia)

Là tổng tích lũy của các khoản thâm hụt qua nhiều năm.

Mỹ 2024: Nợ quốc gia >34 nghìn tỷ USD — lớn nhất thế giới về giá trị tuyệt đối. Nhật: Nợ/GDP >250% — cao nhất thế giới về tỷ lệ. Việt Nam 2024: Nợ công ~37% GDP — trong ngưỡng an toàn (<60%).

Nợ quốc gia có đáng lo?

Quan điểm truyền thống: Quá nhiều nợ → lãi suất tăng, gánh nặng cho thế hệ sau.

Quan điểm MMT (Modern Monetary Theory): Nước phát hành đồng tiền dự trữ (như Mỹ) có thể in tiền trả nợ → không đáng lo.

Tác động với nhà đầu tư: Nợ quốc gia cao → nhiều trái phiếu cần bán → lãi suất dài hạn có áp lực tăng → áp lực lên định giá cổ phiếu và bất động sản.

6. Stimulus Packages — Gói Kích Thích Kinh Tế

Stimulus Package (Gói kích thích kinh tế) là khi chính phủ tung ra lượng lớn chi tiêu/giảm thuế trong thời gian ngắn để cứu nền kinh tế.

Case Study: Các Gói Stimulus Lớn Nhất Lịch Sử

1. New Deal (Mỹ, 1933-1939)

• Bối cảnh: Great Depression, thất nghiệp 25%
• Quy mô: ~$41.7 tỷ USD (tương đương ~950 tỷ USD ngày nay)
• Nội dung: Xây hạ tầng, tạo việc làm, cải cách ngân hàng
• Kết quả: Phục hồi dần dần, không hoàn toàn thoát ra đến WWII

2. American Recovery and Reinvestment Act (Mỹ, 2009)

• Bối cảnh: Khủng hoảng 2008, thất nghiệp 10%
• Quy mô: 787 tỷ USD
• Nội dung: Hạ tầng, y tế, giáo dục, năng lượng sạch, trợ cấp thất nghiệp
• Kết quả: Phục hồi chậm nhưng ổn định

3. COVID Stimulus (Mỹ, 2020-2021)

• Quy mô: ~5 nghìn tỷ USD (CARES Act + PPP + American Rescue Plan)
• Nội dung: Séc kích thích $1,200-$2,000 gửi thẳng đến công dân, cho vay PPP cho SME, tăng trợ cấp thất nghiệp thêm $600/tuần
• Kết quả: Phục hồi nhanh nhất lịch sử, nhưng gây lạm phát 40 năm cao nhất (8.5% năm 2022)

Bài học: Stimulus quá mạnh + QE cùng lúc = "Too much money chasing too few goods" → Lạm phát bùng nổ.

Tác Động Của Stimulus Lên Tài Sản

• Cổ phiếu: Tăng mạnh ngay khi công bố (kỳ vọng lợi nhuận cao hơn)
• Hàng hóa cơ bản: Tăng (nhu cầu xây dựng, tiêu dùng tăng)
• Inflation-protected assets (Tài sản chống lạm phát): Vàng, bất động sản, TIPS (Treasury Inflation-Protected Securities) — tăng
• Đồng nội tệ: Giảm (do nợ tăng, tiền nhiều hơn)

7. Fiscal Policy và Monetary Policy — Phối Hợp Như Thế Nào?

Hai chính sách này có thể cùng chiều (tăng cường lẫn nhau) hoặc ngược chiều (triệt tiêu nhau).

Kịch bản 1: Cùng Nới Lỏng (2020-2021)

• Fed: Hạ lãi suất về 0%, QE 120 tỷ USD/tháng (Monetary easing)
• Chính phủ: Stimulus 5 nghìn tỷ USD (Fiscal easing)
• Kết quả: Phục hồi cực nhanh, nhưng lạm phát bùng nổ

Kịch bản 2: Cùng Thắt Chặt (hiếm gặp)

• Cả hai cùng rút tiền → suy thoái sâu (không ai muốn làm vậy)

Kịch bản 3: Ngược Chiều (thường gặp hơn)

• Fed thắt chặt (tăng lãi suất) + Chính phủ kích thích (tăng chi tiêu)
• Ví dụ: Mỹ 2022-2023: Fed tăng lãi suất mạnh, nhưng chính phủ Biden vẫn chi mạnh (Infrastructure Bill, CHIPS Act, Inflation Reduction Act)
• Kết quả: Lạm phát giảm chậm hơn, kinh tế vẫn mạnh hơn dự báo

Kịch bản 4: Monetary Easing + Fiscal Tight (Nhật Bản)

• BOJ: Lãi suất âm, QE khổng lồ
• Chính phủ: Tăng thuế VAT (2014, 2019) để giảm nợ
• Kết quả: Kinh tế lình xình, không thoát được deflation

8. Debt Ceiling — Trần Nợ Công Của Mỹ

Debt Ceiling (Trần nợ công) là giới hạn tối đa nợ chính phủ Mỹ được phép vay. Khi chạm trần, Quốc hội phải bỏ phiếu nâng lên.

Đây là sự kiện chính trị định kỳ gây lo ngại cho thị trường:

• 2011: Tranh cãi Debt Ceiling → S&P hạ hạng tín dụng Mỹ lần đầu → thị trường biến động mạnh
• 2013: "Government Shutdown" (đóng cửa chính phủ) khi không có ngân sách
• 2023: Lại xảy ra tranh cãi, đến phút chót mới giải quyết

Ảnh hưởng với nhà đầu tư: Nếu Mỹ vỡ nợ kỹ thuật (dù rất khó xảy ra) → biến động thị trường cực mạnh, USD mất giá, vàng tăng vọt.

9. Fiscal Policy ở Việt Nam — Những Gì Nhà Đầu Tư Cần Biết

Ngân sách Nhà nước Việt Nam

Thu: Thuế VAT, thuế thu nhập, thuế xuất nhập khẩu, dầu khí, doanh nghiệp nhà nước Chi: An sinh xã hội, giáo dục, y tế, quốc phòng, đầu tư hạ tầng (chiếm ~28% tổng chi)

Đầu tư công ở Việt Nam: Đây là driver quan trọng của VN-Index. Khi chính phủ đẩy mạnh giải ngân đầu tư công (đường cao tốc, sân bay, cảng biển) → cổ phiếu xây dựng, vật liệu, bất động sản khu công nghiệp hưởng lợi.

Năm 2023-2024: Chính phủ Việt Nam đẩy mạnh giải ngân đầu tư công sau COVID như một trong những động lực tăng trưởng chính → theo dõi chặt chỉ số giải ngân đầu tư công hàng tháng.

Tóm Tắt Kiến Thức Chính (Key Takeaways)

1. Fiscal Policy là chính sách của Chính phủ (không phải NHTW) dùng chi tiêu và thuế để điều tiết kinh tế
2. Expansionary (tăng chi/giảm thuế) → kích thích tăng trưởng nhưng có thể gây lạm phát và tăng nợ
3. Contractionary (giảm chi/tăng thuế) → kiểm soát lạm phát nhưng dễ làm kinh tế chậm lại
4. Multiplier Effect: 1 đồng chính phủ chi có thể tạo ra 1.5-2 đồng GDP
5. Stimulus Packages tác động nhanh lên tâm lý thị trường, nhưng liều quá cao gây lạm phát
6. Fiscal + Monetary Policy phối hợp cùng chiều (2020-21) tạo bull market mạnh nhất lịch sử — nhưng cũng gây lạm phát tồi tệ nhất
7. Tại Việt Nam, giải ngân đầu tư công là chỉ số quan trọng để dự báo ngành xây dựng và vật liệu

Thuật Ngữ Quan Trọng

Bài Học Tiếp Theo

Ngày 13: Exchange Rate & International Trade

Tiền tệ của mỗi quốc gia có giá trị như thế nào so với nhau? Tại sao USD lại là "vua" của mọi loại tiền tệ? Thặng dư/thâm hụt thương mại ảnh hưởng đến đầu tư ra sao? Và Currency Wars (chiến tranh tiền tệ) là gì? Chúng ta sẽ mở rộng ra bức tranh toàn cầu ở Ngày 13.

Bài tập

Phần 1: Câu Hỏi Ôn Tập (Quiz)

1. Điểm khác biệt cơ bản nhất giữa Fiscal Policy và Monetary Policy là gì?

• A. Fiscal Policy do NHTW quyết định, Monetary Policy do Chính phủ quyết định
• B. Fiscal Policy dùng chi tiêu và thuế, Monetary Policy dùng lãi suất và tiền tệ
• C. Fiscal Policy chỉ áp dụng ở Mỹ, Monetary Policy áp dụng toàn cầu
• D. Fiscal Policy tác động ngay lập tức, Monetary Policy có độ trễ

2. Khi chính phủ thực hiện Expansionary Fiscal Policy, điều gì KHÔNG xảy ra?

• A. Chi tiêu chính phủ tăng
• B. Thuế được cắt giảm
• C. Thâm hụt ngân sách có thể tăng
• D. Lãi suất chính sách tự động giảm

3. "Multiplier Effect" có nghĩa là gì trong Fiscal Policy?

• A. Chính phủ nhân đôi thuế thu được
• B. 1 đồng chi tiêu chính phủ tạo ra tác động kinh tế lớn hơn 1 đồng
• C. Tác động của Fiscal Policy nhân với Monetary Policy
• D. Lạm phát nhân lên khi tăng chi tiêu

4. Gói Stimulus COVID 2020-2021 của Mỹ được coi là có quy mô khoảng bao nhiêu?

• A. ~500 tỷ USD
• B. ~1 nghìn tỷ USD
• C. ~5 nghìn tỷ USD
• D. ~10 nghìn tỷ USD

5. Khi Mỹ cắt giảm thuế doanh nghiệp từ 35% xuống 21% năm 2017, tác động trực tiếp lên thị trường chứng khoán là gì?

• A. Cổ phiếu giảm vì doanh thu chính phủ giảm
• B. Cổ phiếu tăng vì EPS (lợi nhuận trên cổ phần) của doanh nghiệp tăng
• C. Cổ phiếu không đổi vì thuế là chuyện nội bộ doanh nghiệp
• D. Cổ phiếu giảm vì lạm phát tăng

6. "Austerity" (khắc khổ) là chính sách gì?

• A. Tăng mạnh chi tiêu chính phủ để kích thích kinh tế
• B. Cắt giảm mạnh chi tiêu và/hoặc tăng thuế để giảm thâm hụt ngân sách
• C. In thêm tiền để trả nợ quốc gia
• D. Hạ lãi suất về 0% để kích thích vay vốn

7. Khi chính phủ tăng chi tiêu đầu tư vào hạ tầng giao thông lớn, ngành nào hưởng lợi trực tiếp nhất?

• A. Công nghệ thông tin và phần mềm
• B. Ngân hàng và bảo hiểm
• C. Xây dựng, thép, xi măng, vật liệu
• D. Dược phẩm và y tế

8. National Debt (Nợ Quốc Gia) được hình thành như thế nào?

• A. Tổng thu thuế của chính phủ qua các năm
• B. Tổng tích lũy của các khoản Budget Deficit qua nhiều năm
• C. Tổng vốn hóa thị trường chứng khoán quốc gia
• D. Tổng tiền NHTW in ra trong vòng 10 năm

9. Scenario: Cùng lúc Fed tăng lãi suất mạnh (Hawkish) VÀ chính phủ tung gói stimulus lớn. Điều gì có thể xảy ra?

• A. Hai chính sách triệt tiêu nhau, lạm phát giảm nhanh chóng
• B. Lạm phát giảm chậm hơn dự báo vì fiscal stimulus "chống lưng" nền kinh tế
• C. Nền kinh tế suy thoái ngay lập tức
• D. Cả A và C đều đúng

10. Ở Việt Nam, chỉ số nào nhà đầu tư nên theo dõi để dự báo cổ phiếu xây dựng?

• A. Tăng trưởng xuất khẩu
• B. Giải ngân đầu tư công hàng tháng
• C. Dự trữ ngoại hối quốc gia
• D. Chỉ số PMI sản xuất

Phần 2: Bài Tập Thực Hành

Bài Tập 1: Phân Loại Chính Sách

Với mỗi hành động dưới đây, hãy xác định: (1) Đây là Fiscal hay Monetary Policy? (2) Expansionary hay Contractionary?

Bài Tập 2: Phân Tích Tác Động Tài Sản

Kịch bản: Giả sử Mỹ đang trong tình trạng:

• Thất nghiệp 8%, kinh tế suy thoái
• Tổng thống và Quốc hội nhất trí thông qua gói stimulus 2 nghìn tỷ USD
• Đồng thời Fed hạ lãi suất từ 1% về 0.25%

Dự đoán tác động đến từng loại tài sản sau và giải thích lý do:

1. Cổ phiếu S&P 500: Tăng / Giảm / Không đổi? Tại sao?
2. Trái phiếu chính phủ 10 năm: Yield tăng hay giảm? Giá tăng hay giảm?
3. Vàng: Tăng / Giảm? Tại sao?
4. Đồng USD: Mạnh hơn hay yếu hơn? Tại sao?
5. Cổ phiếu xây dựng và vật liệu: Tăng / Giảm? Tại sao?

Bài Tập 3: Tính Multiplier Đơn Giản

Chính phủ Việt Nam chi 100 nghìn tỷ VND xây hạ tầng. Biết rằng:

• Mỗi 1 đồng chi hạ tầng, doanh nghiệp xây dựng giữ lại 30% lợi nhuận, 70% trả cho người lao động và nhà cung cấp
• Người lao động tiêu 80% thu nhập, tiết kiệm 20%

Câu hỏi:

1. Sau vòng 1 (doanh nghiệp xây dựng), bao nhiêu tiền đi vào tiêu dùng?
2. Sau vòng 2 (người lao động tiêu dùng), bao nhiêu tiền lại đi vào kinh tế?
3. Nếu vòng xoáy tiếp tục, Fiscal Multiplier trong ví dụ này là khoảng bao nhiêu?

Gợi ý: Multiplier = 1 / (1 - MPC), trong đó MPC = Marginal Propensity to Consume

Phần 3: Case Study

Case Study: Hy Lạp và "Austerity" 2010-2015

Bối cảnh:

Năm 2010, Hy Lạp rơi vào khủng hoảng nợ công nghiêm trọng:

• Nợ/GDP: 147% (năm 2010)
• Thâm hụt ngân sách: 15% GDP
• Không thể tiếp tục vay tiền trên thị trường

Giải pháp: Nhận gói cứu trợ từ EU/IMF (~110 tỷ Euro), đổi lại phải thực hiện "austerity":

• Cắt lương công chức 20-30%
• Giảm lương hưu 15-20%
• Tăng thuế VAT từ 21% lên 23% (sau đó 24%)
• Cắt giảm chi tiêu y tế, giáo dục

Kết quả thực tế (2010-2015):

• GDP giảm 25%
• Thất nghiệp tăng từ 12% lên 27%
• Thất nghiệp thanh niên: 60%
• Bất ổn xã hội, biểu tình lớn

Câu hỏi thảo luận:

1. Tại sao EU/IMF yêu cầu Hy Lạp thực hiện "austerity"? Họ muốn đạt mục tiêu gì?

2. Tại sao austerity lại làm kinh tế Hy Lạp tệ hơn thay vì tốt hơn? Multiplier Effect giải thích điều này như thế nào?

3. Nếu bạn là cố vấn kinh tế cho Hy Lạp năm 2010, bạn sẽ đề xuất gì khác? (Gợi ý: Argentina 2001 đã làm gì — phá giá đồng tiền + restructure nợ)

4. Bài học nào từ Hy Lạp áp dụng được cho Việt Nam (hiện có nợ/GDP ~37%)?

Đáp Án & Giải Thích

Quiz

1. Đáp án: B — Fiscal Policy dùng chi tiêu và thuế (công cụ của Chính phủ), Monetary Policy dùng lãi suất và tiền tệ (công cụ của NHTW).

2. Đáp án: D — Lãi suất chính sách do NHTW kiểm soát, không phải Chính phủ. Chính phủ tăng chi tiêu/giảm thuế không có nghĩa là lãi suất tự động giảm — thậm chí đôi khi lãi suất tăng vì chính phủ phải vay nhiều hơn.

3. Đáp án: B — 1 đồng chi tiêu chính phủ đi qua nhiều vòng trong nền kinh tế (người này tiêu → người kia thu → lại tiêu) tạo ra tổng GDP lớn hơn 1 đồng ban đầu.

4. Đáp án: C — Tổng các gói (CARES Act, PPP, American Rescue Plan...) lên đến khoảng 5 nghìn tỷ USD — lớn nhất lịch sử Mỹ tính theo giá trị tuyệt đối.

5. Đáp án: B — Thuế DN thấp hơn → Lợi nhuận sau thuế (Net Income) cao hơn → EPS tăng → Với cùng P/E, giá cổ phiếu tăng. Đây là lý do S&P 500 tăng mạnh sau Tax Cuts and Jobs Act 2017.

6. Đáp án: B — Austerity là chính sách thắt lưng buộc bụng: cắt chi tiêu + tăng thuế để giảm thâm hụt/nợ. Contractionary Fiscal Policy.

7. Đáp án: C — Chi tiêu hạ tầng giao thông trực tiếp tạo đơn hàng cho xây dựng, kéo theo nhu cầu thép, xi măng, vật liệu xây dựng.

8. Đáp án: B — Mỗi năm thâm hụt, chính phủ phải vay. Cộng dồn nhiều năm = nợ quốc gia. Tương tự như thẻ tín dụng: mỗi tháng chi quá thu thì nợ tích lũy.

9. Đáp án: B — Monetary tightening (Fed tăng lãi suất) + Fiscal easing (stimulus) đây chính xác là kịch bản Mỹ 2022-2023. Kết quả: lạm phát giảm chậm hơn kỳ vọng vì chi tiêu chính phủ vẫn duy trì nhu cầu trong nền kinh tế.

10. Đáp án: B — Giải ngân đầu tư công là động lực trực tiếp cho ngành xây dựng Việt Nam. Khi chính phủ giải ngân chậm → cổ phiếu xây dựng kém. Khi đẩy mạnh → cổ phiếu xây dựng hồi phục.

Bài Tập 1: Phân Loại Chính Sách (Đáp Án)

Bài Tập 2: Tác Động Tài Sản (Đáp Án Tham Khảo)

1. Cổ phiếu S&P 500: Tăng mạnh. Cả hai chính sách đều bullish: stimulus tăng doanh thu doanh nghiệp, lãi suất thấp giảm chi phí vốn và tăng định giá (P/E mở rộng).

2. Trái phiếu 10 năm: Phức tạp. Lãi suất ngắn hạn giảm → Yield ngắn hạn giảm. Nhưng stimulus lớn → chính phủ phải phát hành nhiều trái phiếu → Yield dài hạn có thể tăng (cung trái phiếu nhiều). Giá trái phiếu 10 năm có thể không tăng nhiều.

3. Vàng: Tăng. Dollar yếu đi, lạm phát kỳ vọng tăng, lãi suất thực âm → vàng là nơi trú ẩn.

4. Đồng USD: Yếu hơn. Lãi suất giảm + nợ tăng + tiền nhiều hơn → đồng USD mất sức hút.

5. Cổ phiếu xây dựng & vật liệu: Tăng mạnh. Gói stimulus thường bao gồm chi tiêu hạ tầng lớn → đơn hàng trực tiếp cho ngành này.

Bài Tập 3: Tính Multiplier (Đáp Án)

• MPC của người lao động = 80% = 0.8
• Phần đi vào kinh tế từ mỗi đồng hạ tầng: 70% (lương + nhà cung cấp) × 80% (tiêu dùng) = 56% tiếp tục vòng xoáy

Sử dụng công thức: Multiplier = 1 / (1 - MPC) = 1 / (1 - 0.8) = 5 (lý thuyết đơn giản)

Thực tế: Do có phần rò rỉ (nhập khẩu, thuế...), multiplier thường 1.5-2.5 ở các nước đang phát triển.

100 nghìn tỷ × ~1.5 = ~150 nghìn tỷ tác động GDP — đây là lý do đầu tư công có giá trị kinh tế.

Case Study Hy Lạp (Gợi Ý Trả Lời)

1. EU/IMF muốn: Đảm bảo Hy Lạp có thể trả nợ, tránh hiệu ứng domino sang Tây Ban Nha, Ý, Bồ Đào Nha. Quan ngại về "moral hazard" (nếu cứu dễ dàng, các nước khác sẽ vô trách nhiệm).

2. Tại sao austerity thất bại? Multiplier Effect ngược lại: cắt chi tiêu chính phủ → tổng cầu giảm → GDP giảm → thu thuế giảm → thâm hụt vẫn cao → buộc cắt thêm → vòng xoáy đi xuống. IMF sau đó thừa nhận họ đã underestimate multiplier của Hy Lạp (dự đoán 0.5, thực tế là 1.5+).

3. Giải pháp thay thế: Cơ cấu lại nợ (hair-cut), phá giá tỷ giá nếu có đồng tiền riêng để tăng xuất khẩu, kết hợp cải cách cấu trúc dài hạn. Argentina 2001 phá giá Peso, ban đầu rất đau nhưng phục hồi nhanh hơn.

4. Bài học Việt Nam: Nợ/GDP 37% an toàn hơn nhiều. Quan trọng hơn là chất lượng nợ (vay đầu tư hay vay tiêu dùng?) và năng lực thu ngân sách để trả nợ. Việt Nam cần duy trì tăng trưởng để nợ/GDP không tăng.